http://www.suvar.su Test cv Copyright 2005-2007, Chuvash.Org & Suvar http://www.blahblah.org/fm.cdf p-code@mail.ru p-code@mail.ru <div class='text'>2012 çулăн иккĕмĕш çур çулĕ валли хаçат-журнал çырăнас кампанин экваторĕ урлă та каçрăмăр акă. «Татарстан почтасы» почта çыхăнăвĕн управленийĕ редакцие паракан даннăйсем тăрăх, çырăнтарăвăн малтанхи уйăхĕнче вулаканăмăрсем çыхăну уйрăмĕсене ытлах васкаманни палăрать. Çапах та паян тумалли ĕçе ырана хăварма кирлĕ мар тесе шутлатпăр эпир. Сисмĕпĕр те, май уйăхĕ те вĕçленĕ, июнь те иртĕ. Çавăнпа та, хаклă вулаканăмăрсем, почтăна кайса «Сувар» çырăнассине паянах пурнăçлама тăрăшăр. </div> <div class='text'>«Сувар» парниллĕ пулас текенсен хушшинче вара иртнĕ çырăнтару кампанийĕнчи пекех шăпа яратпăр. Хаçата 2012 çулăн иккĕмĕш çур çулĕ валли çырăннин квитанцине 2012 çулхи июлĕн 10-мĕшĕччен редакцие ярса памалла. </div> <div class='text'>Эсир хаçат пирки мĕн шутланине, хăш материалсене, кăларăмсене юратса вуланине, мĕн сĕннине те пĕлес килет пирĕн. Çавăнпа та квитанци яракансене çак анкетăна та çырса тултарса редакцие ярса пама ыйтатпăр. Анкетăсăр квитанцисене йышăнмастпăр.</div> <div class='text'>«Суварăн» парнисем хальхинче кама лекĕç-ши? Тен, шăпах сана, çак йĕркесене вулаканăм? Апла пулсан почтăна кайса «Сувар» çырăн та квитанцине редакцине ярса пама васка!</div> <div class='text'>Хаçат индексĕ Тутарстанра – 54156, Раççейĕн ытти регионĕсенче – 79273.</div> <div class='text'>&nbsp;</div> <div class='text'>&nbsp;</div> <div class='text'><b>«СУВАР» АНКЕТИ</b></div> <div class='text'><i><b>Хисеплĕ вулаканăмăрсем! Çак анкетăн тĕп тĕллевĕ – хаçат пирки сирĕн шухăшăра пĕлесси, ăна тата та лайăхрах тăвасси. Анкетăна вуласа тухмалла та çырса тултармалла, редакцие ярса памалла.</b></i> </div> <div class='text'><b>1. Эсир «Сувар» хаçата час-час вулатăр-и?</b></div> <div class='text'>o эпĕ çырăнса илетĕп;</div> <div class='text'>o яла килсен тăвансем патĕнче вулатăп;</div> <div class='text'>o Интернетра сайтра вулатăп.</div> <div class='text'><b>2. Эсир хаçата мĕншĕн вулатăр?</b></div> <div class='text'>o интереслĕ информацисем пичетленнипе;</div> <div class='text'>o хăнăхнă йăлапа кашни çырăнтару кампанийĕнчех çырăнса илетĕп, вулатăп;</div> <div class='text'>o тăван чĕлхепе вулас килет;</div> <div class='text'>o урăх сăлтавпа.</div> <div class='text'><b>3. Сирĕншĕн чи интереслĕ виçĕ рубрика.</b></div> <div class='text'>___________________ ___________________ ___________</div> <div class='text'>___________________ ___________________ ___________</div> <div class='text'><b>4. Чи интереслĕ виçĕ ятарлă страница е кăларăм.</b></div> <div class='text'>___________________ ___________________ ____________</div> <div class='text'>___________________ ___________________ ___________</div> <div class='text'><b>5. «Сувар» журналисчĕсем еплерех çырни, вĕсен материала çырас стилĕ сирĕн кăмăлăра каять-и?</b> </div> <div class='text'>o кăмăла каять, яланах;</div> <div class='text'>o тĕпрен илсен кăмăла каять;</div> <div class='text'>o хăш чухне кăмăла каять;</div> <div class='text'>o хаçатра нимĕн те килĕшмест.</div> <div class='text'>6. «Суварта» пичетленекен виçĕ чи юратнă автор.</div> <div class='text'>___________________ ___________________ _______________</div> <div class='text'><b>7. Сирĕн шутпа хаçатра мĕнле материалсем кирлĕрех?</b></div> <div class='text'>o çĕнĕ хыпарсем;</div> <div class='text'>o çĕннине пĕлме пулăшаканнисем;</div> <div class='text'>o кулăшла материалсем, шӳтсем;</div> <div class='text'>o реклама, пĕлтерӳ тавраш.</div> <div class='text'><b>8. Хаçатри хăш материалсем сирĕншĕн пачах та интереслĕ мар?</b></div> <div class='text'>___________________ ___________________ ____________</div> <div class='text'>___________________ ___________________ ___________</div> <div class='text'><b>9. Сирĕн шутпа хаçат тата та интереслĕрех пултăр тесен мĕнле материалсем пичетлемелле унта?</b> </div> <div class='text'>___________________ ___________________ ____________</div> <div class='text'>___________________ ___________________ ____________</div> <div class='text'><b>10. «Суварта» телепрограмма кирлĕ-и е ун вырăнне урăх материалсем пичетлемелле?</b></div> <div class='text'>o телепрограмма кирлĕ;</div> <div class='text'>o телепрограмма вырăнне интереслĕ материалсем пичетлесен вырăнлăрах пулĕччĕ.</div> <div class='text'><b>Сирĕн ят, аçăр ячĕ, хушамат</b>___________________ _</div> <div class='text'>___________________ ___________________ ___________</div> <div class='text'><b>Адрес е телефон</b>___________________ ____________</div> <div class='text'>___________________ ___________________ ___________</div> http://www.suvar.su/4650.html <div class='text'><i>(Малалли. Пуçл. 18-19№№.)</div> <div class='text'></i>– Элле камран та пулсан киревсĕр сăмах илтрĕн-им? – шăтарасла пăхрĕ амăш хĕрĕн куçĕнчен, хăй пĕр шуралса, пĕр хĕрелсе кайрĕ.</div> <div class='text'>– Илтрĕм çав, анне, илтрĕм. Имĕш ман атте сана вăрласа хăй арăмĕ тунă?</div> <div class='text'>– Эх! Пулаççĕ вĕт чараксăр чĕлхесем. Тахçанах пулса иртнине аса илтерме чĕлхисем кĕçĕтсех тăраççĕ пулас е вĕсем çыннăн чĕрине тата та вăйлăрах ыраттарасшăн? Маннăччĕ вĕт эпĕ çав асар-писере, пурнăçа кĕрсе юлнă хура йăрăма. Çук, мантармаççĕ йĕрĕхсем пурнăçри пулăмсене, – ахлатрĕ амăшĕ аллисемпе питне хупласа. </div> <div class='text'>Пĕрре те кĕтменччĕ вăл хĕрĕ çакăн пек калаçу пуçласса. Çавăнпа çухалсах кайрĕ, хĕрĕ çине пăхма вăтанса куçĕсене тартрĕ. Ах Тур аса илес килмест иртнине. Çав вăхăтрах хĕрĕ ӳссе çитĕннине те курать. Ăна чăн тĕрĕслĕхе уçмасан Турă умĕнче çылăха кĕнĕ пек туять. Пĕр авка вăл чĕмсĕр ларчĕ, мĕнрен пуçламаллине ăсласа кăлараймарĕ. Унтан тарăннăн хашлатса хăй сăмахне пуçларĕ.</div> <div class='text'>– Эпĕ те, ачам, йывăç тункати пулса ӳсмен, эпĕ те юрату тыткăнĕнче пулнă. Пуçламăш классенче мана Эрхип Пети тарăхтармаллипех тарăхтаратчĕ: е сумкăна пытарса хурать, е тăхтав вăхăтĕнче коридорпа чупнă чух ура хуратчĕ те эп урайне тăсăлса ӳкеттĕм, е сана учительсен пӳлĕмне кĕме хушрĕç тесе улталатчĕ. Ун хăтланăвĕсене тăсса кайсан вĕсем пĕр тетраде те шăнăçмĕç. Тем пек тарăхтарсан та эп ун алхасăвĕсем пирки учителе те, атте-аннене те каламан. Элекçĕ ят илтесрен вăтаннă. Чăтрăм эпĕ Петя алхасăвĕсене.</div> <div class='text'>Саккăрмĕш класра вĕреннĕ çул шыв-шур тулма тытăннă чух эпĕ шкула пушмакпах кайрăм. Хир кассинче аслă çул хĕррипе иртекен канав урлă каçма икĕ хăма хунăччĕ. Ĕнер кăна пурччĕ вĕсем, паян – çук. Канавĕнче аванах шыв капланнă. Епле каçмалла-ши тесе пуçа ватнă чух Петя килсе тухрĕ. Уринче – резина атă. Уншăн канаври шыв та чăрмав мар. Йăтса кăна каçармалла пек мана. Çук вĕт. Пулă Хĕлипĕсен кĕлечĕ патĕнчен вăрăмах мар шерте йăтса килчĕ те мана çырма урлă каçма еплерех май пуррине кăтартма тытăнчĕ.</div> <div class='text'>– Шертене пуçран çӳлерех икĕ алăпа та çатăрласа тытатпăр, канавран ик-виç утăм чакатпăр та вăйлăн чупса шертен вĕçне канав варрине тăрăнтарса урасемпе вăйлăн таптарса тепĕр енне сиксе каçатпăр. Ăнлантăн-и?</div> <div class='text'>Петюк икĕ хутчен шертепе еплерех сиксе каçмаллине кăтартрĕ – малтан аслă çул çине, унтан канавăн ку енне. Нимле кăткăслăх та çук пек, анчах шикленетĕп. Эсĕ вĕт резина атăпа, йăтса каçар кăна темелле. Анчах Петюк хăравçă тесе мăшкăлласран хăратăп. Шертене тытрăм та чупса пырса сикрĕм. Шăп канав варринче шерте тӳп-тӳрĕ тăчĕ те – ни унталла, ни кунталла. Унтан тайăлчĕ-тайăлчĕ те эпĕ канав варринчи шыва шĕмпĕрех кĕрсе ӳкрĕм. Петюк хăранине пĕлместĕп, манăн чун ура тупаннех анса ларчĕ. Сивĕ шыв ал-урана çыхлантарчĕ: ни тăраймастăп, ни лараймастăп. Петюк хăвăрт йăтса тухрĕ шывран, ура çине тăратрĕ те:</div> <div class='text'>– Халь пĕтĕм вăйран килнелле чупатпăр, сивĕ шыв шăнтни ӳт-пĕвĕнте çирĕпленме ан ĕлкĕртĕр.</div> <div class='text'>– Хаспати памилуй, мĕн амакĕ сиксе тухрĕ тата? – пĕççисене шарт çапса кĕтсе илчĕ Минюç амăшĕ Кулине.</div> <div class='text'>– Хĕрĕр шыва кĕрсе ӳкрĕ, хăвăртрах типĕ кĕпе-йĕм парăр ăна. Ӳтне спиртпа сăтăрни те пăсмĕччĕ.</div> <div class='text'>Анне мана малти пӳрте илсе кĕчĕ, пиртен Петюк та юласшăн мар.</div> <div class='text'>– Э, чим-ха, «тухтăр», иртерех мар-и сана çамрăк хĕр ӳчĕ çине пăхма?</div> <div class='text'>Анне чăнах та çармаккай тăрса юлсан ӳтĕме хăватлă сăмакунпа сăтăрчĕ. Типĕ кĕпе-йĕм тăхăнсан диван çине хулăн утиялпа чĕркесе лартрĕ. Вăл кил картине тухсанах ман пата Петюк кĕчĕ. Яланах шух çӳрекенскерĕн хусканăвĕсем ытла та сăпай курăнчĕç. Диван патне кукленсе ларчĕ те манран каçару ыйтнăн куçсенчен тинкерчĕ. Ун куçĕсенчен ман çине темле ăшă-ăшă хум юхать, ман хăранă чуна, ӳт-пĕвĕме темле ырă канлĕх ачашшăн çупăрлать. Сисмерĕм те, вăл мана тутаран чăпăрт чуп турĕ. Тепĕр чух арçын ачасем чуп тума хăтланатчĕç. Ун пеккисене çупкă та панă. Халь ман алăсем те çĕкленмерĕç. Питĕм пĕçерсе кайрĕ пулин те ман пĕр вĕçĕмсĕр Петюк куçĕсенчен пăхса ун чунĕнчи таса та илемлĕ кĕнекене вулас килчĕ.</div> <div class='text'>– Ну, Минюç, эпĕ каятăп ĕнтĕ. Ан пăшăрхан, эсĕ шыва кĕрсе ӳкнипе шкула килейменни пирки класс ертӳçине пĕлтерĕп. Эсĕ чирлесе кăна ан ӳк.</div> <div class='text'>Петюк кайсан та ун куçĕнчи ăшă çутă ман умра тăчĕ. Çилĕ те çук кăмăлра ун хăтланăвĕшĕн тата чуп тунипе тутасем темчченех вĕриленсе тăчĕç.</div> <div class='text'>Эпĕ чирлемерĕм. Тепĕр кунне шкула пуçтарăннă чух Петюк килсе кĕчĕ.</div> <div class='text'>– Аван çĕр каçрăр-и, Минюçăн температури хăпармарĕ-и?</div> <div class='text'>– Аванах-ха, Петюк, аванах. Сан канашу пулăшрĕ пулас, – тавăрчĕ анне.</div> <div class='text'>– Малашне Минюçа хамран пĕр шит те хăвармастăп – шкула илсе каятăп, унтан илсе килетĕп.</div> <div class='text'>– Апла эсĕ хăв ирĕкӳпех, ял канашне каймасăрах ун мăшăрĕ пулма çырăнатăн-и? Пăхатăп та сан куçусенче хĕр пуçне çавăракан çутă та – ăшă хĕлхемсем çиçеççĕ.</div> <div class='text'>Эпĕ Петюк çине пăхатăп, ун пичĕ те хĕрелмест, кулă та йăлкăшмасть.</div> <div class='text'>– Эпĕ вара сирĕн кĕрĕвĕр пулма тивĕçсĕр-и? – чăрр! пăхать вăл анне куçĕнчен. – Атя, Минюç, хуняма мана допрос туса чуна иличчен.</div> <div class='text'>Эпир алăкран вирхĕнетпĕр, анне ахăлтатса кулни пирĕн хăлхара тăрать. Алла-аллăн тытсах утатпăр Пулă Хĕлипĕсен тăкăрлăкĕпе. Паян Петюк урисенче те пушмаксем. Канав патне çитрĕмĕр те каçмалли хăмасем вырăнĕнчех.</div> <div class='text'>– Ĕнер ăçта пулнă-ха вĕсем? – шанмасăртарах пăхатăп Петюк çине.</div> <div class='text'>– Ĕнер те вĕсем вырăнĕнчехчĕ. Эпĕ вĕсене çын куçĕ курмантарах çĕре кайса хутăм, эсĕ килессе кĕтсе пытанса тăтăм. Çитрĕн эс канав хĕрне, веçех аптраш çуйханăвне кĕрсе ӳкрĕн. Инкеке лекнĕ çынна пулăшмалла вĕт. Вĕрентрĕм вара сана шертепе сиксе каçма. Начар ученик пултăн эс – шыва лачлатрăн.</div> <div class='text'>– У-у, ирсĕр, – хăмсартăм Петюка сумкăпа.</div> <div class='text'>– Хуллентерех эсĕ, Кулине аппана кĕрӳсĕр тăратса хăваратăн вĕт.</div> <div class='text'>Çапла пуçланчĕ пирĕн хушăра юрату. Петюк маншăн ангел-сыхлавçă пекех туйăнатчĕ. Никама та мана кӳрентерме памастчĕ. Ман чунра çумăр пĕрĕхме тытăнсан еплерех çепĕç сăмахсем тупатчĕ кăмăлăма çĕклеме. Çавăнпах сисмерĕмĕр те вунă класс пĕтерсе алла аттестатсем илнине. Вĕренме каяс кăмăл та пурччĕ, анчах атте-анне аслă пĕлӳ илме пулăшу парайманнине тӳрех каларĕç. Петюк та мана пула ялтах юлчĕ. Уйрăлу саманчĕ пĕр кĕтмен çĕртен килсе çитрĕ – Петюка çар комиссариатне чĕнтерчĕç. Районтан таврăннă чух вăл тӳрех пирĕн пата кĕчĕ.</div> <div class='text'>– Ха, еплерех çын килчĕ! Эпĕ, лӳпперскер, хаклă кĕрӳ килнĕ çĕре куймак та пĕçерме пĕлмерĕм.</div> <div class='text'>– Хисеплеместĕн иккен, Кулине-хуняма. Халĕ куймак çиессине икĕ çул малараха куçарăпăр. Мана салтака илеççĕ.</div> <div class='text'>Шӳтлĕ сăмахлашу самантрах татăлчĕ, пӳрте хăлхана чĕпĕтсе ыраттаракан шăплăх пусса илчĕ.</div> <div class='text'>– Хă-ă-çан? – пĕр харăс уçăлчĕç çăварсем.</div> <div class='text'>– Эрнерен, мĕн эсир çын вилнĕ чухнехи пек мамăк евĕр шурса кайрăр? Вилме каймастăп вĕт эпĕ унта. Таврăннă тĕле эсĕ, хуняма, тутлă куймак пĕçерсе хума ан ман ĕнтĕ, – шӳтлĕ хум çине куçрĕ Петюк. – Халь килтисене çитсе пĕлтерем-ха, – васкаса тухса кайрĕ Петюк...</div> <div class='text'>Лилюк амăшĕ çине пăхса илчĕ. Унăн пит-куçĕ ирхи тĕтререн тасалнă пек çуталса кайнă. Хăй юратăвне аса илнипе ăш-чикĕнчен темле хăватлă вăй тапса тăнăн туйăнать. Минюç тутисене çуласа илчĕ те:</div> <div class='text'>– Хĕрĕм, чей ĕçер мар-и, тем çăвар типрĕ пек.</div> <div class='text'>– Ĕçер ара, анне, ĕçер.</div> <div class='text'>* * *</div> <div class='text'>Мăлатук Çимунĕн Микуçĕ çемьере чи кĕçĕнни. Ун умĕнхисем тăваттăш те хĕр. Пиллĕкмĕш те хĕр çуралсан Çимун хĕрарăмсене мăнастире ăсатассипе хăратнă. Арăмĕ, Матрюн аппа, тем пекех йăваш, упăшкине хирĕç пĕр сăмах та калама хăяйман. Ун вырăнне Çимунра мăн кăмăллăх та, кăралăх та, кирек кама та хăртаслăхпа чăркăшлăх пахучĕпех кăмăлне тулса ларнă. Хĕрĕсем çуралмассерен ăна çивĕч ăслисем «пăсăк ĕç» тăвакан тесе витленĕ-çке. Тата «мĕн акан, çавă шăтать ĕнтĕ» текенсем те пулкаланă. Çавăнтах çапса пăрахма хатĕр пулнă вăл ун пеккисене, тĕрмене лекесрен хăранă. Арăмĕ пиллĕкмĕш хут йывăрлансан турăшсен умĕнче Çӳлти Аттерен ывăл ыйтса вăрахчен кĕлтунă. Илтнĕ пулас йăваш хĕрарăм тархаславне Турă – Мăлатуксен тинех ывăл çуралать.</div> <div class='text'>Савăнăçпа ик эрне ытла вăл ывăл «çăвать». Маларах асăннă кăмăл кăлтăкĕсене кура вĕсем патне пырса çӳрекенсем те пулманпа пĕрех. Çавăнпа вăл иртен-çӳрен арçынсене хăй тĕккелесе тенĕ пекех пӳртне кĕртсе эрех-сăрапа сăйланă. </div> <div class='text'>– Халь мана никам та «пăсăк ĕç» тăвакан тесе витлеймĕ. Манăн та Мăлатуксен йăхне малалла тăсма ывăл пур, – кăкăрне хăпартнă Çимун.</div> <div class='text'>Пĕринче вăл Кишĕр Мĕтрипе Партас Иванне ывăл çуралнине палăртма сĕтĕрсе тенĕ пекех хăй патне илсе кĕрет. Иван сăмаха каличчен ун пирки пуç тавра шухăшлать, Мĕтри малтан сăмахне вĕçертет, унтан тин мĕн каларăм-ха тесе шухăшлать. Сахал мар патак çинĕ вăл çакна пула. Çимун хăй пултаруллă арçын тесе каппайланнине илтет те чăтăмĕ пĕтет.</div> <div class='text'><i>(Малалли пулать).</i></div> http://www.suvar.su/4649.html <div class='text'>Ку хальхи ĕмĕр валли пĕрре те вырăнлă мар теес килет. Вăрçă вăхăтĕнче, çĕршыв йывăр лару-тăрура пулнă чухне лавккара шампунь мар, супăнь те пулман хушăра çынсене пыйтă ересси паллă япала пулнă. Анчах та, хальхи саманара пуçа çумашкăн мĕнле йышши кăна шампунь пур çинче çын пуçĕнче «юн ĕçекенсем» чупса çӳрени пĕрре те вырăнлă мар. </div> <div class='text'>Мĕн каласан та, çав чĕр чунсенчен çынсем тасалаймаççĕ. Мĕнрен килет-ха ку? Тирпейсĕр çӳретпĕр тесе калама çук.</div> <div class='text'>Медицинăпа çыхăннă ăслă çынсем: «Пыйтă юнран та пулса каять», – теççĕ. Кун пирки эпир Пăва районĕнчи Рункă ялĕнче илтрĕмĕр.</div> <div class='text'>20 çул медицинăра ĕçлекен Ирина Акулининăн темĕнле чирпе те тĕл пулма тӳр килнĕ. Медпункт заведующийĕ Ирина Артемьевна каланă тăрăх, шкулсенче тĕрĕслесе çӳренĕ вăхăтра ачасем педикулезпа аптăранине халĕ те сăнама пулать. Кунпа шӳтлемелле мар, паллах, вăл – чир. Медпункт заведующийĕ каланă тăрăх, çак чирпе чирленĕ çынсен тухтăрсем патне кайса тĕрĕсленмелле. Анализсем памалла.</div> <div class='text'>Рункă медпунктĕнче икĕ çын ĕçлет. Ирина Макавеева 16 çул акушеркăра вăй хурать. Ял хĕрарăмĕсене тĕрĕслет. Йывăр çынсене те сăнаса тăрать. Ватти-вĕтти пурте ун алли витĕр иртет темелле.</div> <div class='text'>– Мĕнлерех чирпе асапланаççĕ рункăсем? – кăсăклантăм эпĕ.</div> <div class='text'>– Тĕрли пур. Çапах та онкологипе 12 çын учетра тăрать. Сахăр диабечĕпе те нумайăн чирлеççĕ. Юлашки çулсенче тата юн пусăмĕ выляни пĕтерет. Ваттисем кăна мар, çамрăксем те аптăраççĕ, – тет Ирина Артемьевна.</div> <div class='text'>– Онкологи чирĕпе чирлесе çут тĕнчепе сывпуллашнисем те пулкалаççĕ-и?</div> <div class='text'>– Пулкалаççĕ. Пĕри акă, 40 çулта кăначчĕ. Чирĕ рака куçнă. Сыхласа хăварма пулмарĕ.</div> <div class='text'>– Ăçтан пулса каять-ха çав ирсĕр чир? Хула çыннисем чирлесен, экологи начар тесе калама пулать.</div> <div class='text'>– Сăмахран, шăл кăларнă хыççăн та шыçă ӳсме пултарать. Ун пеккисем юлашки çулсенче пайтах пулчĕç-ха. Ăна вăхăтра сăнаса ĕлкĕрмесен …</div> <div class='text'>Эпир калаçса ларнă хушăра кăна темиçе çын медпункта килчĕç. Пĕрисене укол тумалла, теприсене – юн пусăмне виçмелле. Çапла медпункт ĕçченĕсен сăмахĕпе, кунне 35-40 çын вĕсен алли витĕр иртет.</div> <div class='text'>– Рункă ялĕн çĕнĕ ăрăвĕ мĕнлерех майпа ӳссе пырать? Çуратакансем нумай-и?</div> <div class='text'>– Тăват-пилĕк çул каялла питĕ нумайăнччĕ, халĕ самаях чакрĕç. Кăçал акă, икĕ хĕрарăм кăна ача кĕтет.</div> <div class='text'>– Ăнланмалла. Сирĕн сĕтелĕрсем çинче купи-купипе хутсем, папкăсем. Кантурти пек.</div> <div class='text'>– Çапла. Халĕ хут ĕçĕ питĕ нумай. Хамăр ĕçпе танлаштарсан, хутсем çыртарса халтан яраççĕ.</div> <div class='text'>Рункă медпункчĕ ытти ялсенни пекех кантурсемпе почта çумĕнче вырнаçнă. Çавăнпа та лавккана, почтăна е тата ытти çĕре килсен те сывлăх сыхлакансем патне кĕмесĕр иртсе кайма çук. Ара, пĕр килнĕ-килнĕ тĕрĕсленсе тухсан пăсмасть. Ку, паллах, ватăрах çынсем çинчен сăмах пырать. Вĕсен, уйрăмах юн пусăмĕ «сиккелет». Çамрăкраххисем пит ун пек вырăнсене кĕресшĕнех мар. Хамран пĕлетĕп.</div> <div class='text'>Ирина Артемьевнăпа Ирина Васильевна питĕ туслă ĕçлеççĕ. Ку медпункт алăкне уçса кĕрсенех палăрать. Кашни хăй ĕçне ĕçлесе пĕр сăмахлă пулса тăрмăшать. Ял халăхĕ те вĕсене сума сăвать. <table align='' class='imgtable' cellpadding='0' cellspacing='0' border='0'> <tr><td class='imgtable_img'><img alt='' align='' src='/images/000001512.jpg'/></td></tr></table></div> http://www.suvar.su/4648.html <div class='text'><b>МАРИНАДЛАНĂ ПОМИДОР</b></div> <div class='text'><i>(шашлык çумне)</i></div> <div class='text'><i>Кирлĕ: 4 помидор, 1 пуç сухан, çур кашăк пыл, 50 мл олива çăвĕ, 2 кашăк уксус, 1-2 шăл ыхра, тăвар.</i></div> <div class='text'>Помидора çумалла, типĕтмелле те çаврашкан турамалла. Кашни çаврашканах тата 4 пая касмалла. Сухана шуратса çӳхе çаврашкан турамалла. Ыхрана питĕ вĕттĕн турамалла. Маринад хатĕрлемелле: олива çуне уксуспа, вĕтетнĕ ыхрапа, тăварпа тата пылпа хутăштармалла, ăна суханпа помидор çине ямалла. Маринадланма пĕр-икĕ сехете сивĕ çĕре лартмалла. </div> <div class='text'>Çапла майпа хатĕрленĕ помидор шашлыкпа пĕрле çиме питĕ тутлă тесе ĕнентереççĕ çисе курнисем.</div> <div class='text'><b>СЫРПА СУХАН ИКЕРЧИ</b></div> <div class='text'><i>Кирлĕ: 150 г симĕс сухан, 2 кашăк çăнăх, 50 г хытă йышши сыр, 1 çăмарта, 2 кашăк хăйма е майонез, ăшалама тип çу, çур чей кашăкĕ тăвар.</i></div> <div class='text'>Сухана вĕттĕн турамалла та тăварпа хутăштармалла. Сыра вĕтĕ шăтăклă теркăпа хырмалла, çăмартана лăкамалла. Сухан çине лăканă çăмарта, çăнăх, майонез е хăйма, теркăпа хырнă сыр хушса пăтраштармалла. Пулнă хутăшран тип çу çинче икерчĕсем ăшаламалла. </div> <div class='text'><b>СОЛЯНКА – КĂШКАР УТИПЕ ТАТА ВĔЛТĔРЕНПЕ</b></div> <div class='text'><i>Кирлĕ: 200-шер г кăшкар утипе (щавель) вĕлтĕрен, 150 г ветчина, 100 г шампиньон, 1 пуç сухан, 1 кишĕр, 2 çĕр улми, 1 тăварланă хăяр, 2 шăл ыхра, ешĕл укроп тата петрушка, тăвар, вĕтетнĕ хура пăрăç, ăшалама тип çу.</i></div> <div class='text'>Çĕр улмине шуратмалла та пĕчĕк тăваткалсем çине турамалла, тăвар хушнă вĕрекен шыва ярса пĕçермелле. Сухана вĕттĕн турамалла, кишĕре теркăпа хырмалла, ветчинана тăваткалсем туса турамалла та пĕрле тип çу çинче ăшаламалла. Унтан туранă хăярпа шампиньон хушса 7-8 минут хупласа пĕçермелле. Вара çатма çинче мĕн пуррине кастрюле ямалла. Кăшкар утипе вĕлтĕрене çумалла, вĕттĕн тураса вĕри шывпа пăшăхтармалла, унтан яшка çине ямалла. Вĕттĕн туранă укропа, петрушкăна тата ыхрана пăрăçпа пĕрле солянка çине пиçиччен 2 минут маларах ямалла. Солянка çине хăйма ярса çимелле.</div> <div class='text'><b>ШПИНАТ КУКĂЛĔ</b></div> <div class='text'><i>Кирлĕ: 1 упаковка хатĕр сийлĕ чуста, 250 г шпинат, 100 г тăпăрч, 1 çăмарта, 50 г хытă йышши сыр, тăвар, ăшалама тип çу.</i> </div> <div class='text'>Шпината вĕттĕн турамалла та кăшт тип çу хушса ăшаласа илмелле. Унтан ăшаланă шпината дуршлаг çине хумалла – ытлашши шывĕ-сĕткенĕ сăрăхса пĕттĕр. Сивĕнсен шпинат çине тăпăрч, çăмарта, тăвар хушса хутăштармалла. Чустана йĕтĕрлемелле те çатма е форма çине хумалла, çиеле ăшлăх сармалла. Чуста хĕррисене ăшлăх çинелле çавăрттарса хумалла, çиелтен теркăланă сыр сапмалла. Кукăле духовкăра 30 минут пĕçермелле. </div> <div class='text'><b>ИКЕРЧĔ</b></div> <div class='text'><i>Кирлĕ: 1 стакан сĕт, 1 стакан тин вĕренĕ шыв, тип çу, 1 чей кашăкĕ типĕ çĕпре, 1 чей кашăкĕ тăвар, 2-3 кашăк сахăр песокĕ, 2 кашăк манна кĕрпи, çăнăх.</i> </div> <div class='text'>Вĕри шыва сĕтпе хутăштармалла, тăвар, сахăр песокĕ, 2 кашăк тип çу, манна кĕрпи, çĕпре хушса пăтраштармалла та 20 минут ахалех лартмалла. Унтан хутăш çине çăнăх хушмалла та шĕвĕ хăйма пек чуста хатĕрлемелле. Чуста хăпарасса кĕтмелле. Хăпарсан тип çу çинче икерчĕ ăшаламалла. </div> <div class='text'><b>«ÇĔР УЛМИ» ПИРОЖНĂЙ</b></div> <div class='text'><i>Кирлĕ: 300 г сухари (шурă çăкăртан туни), çур стакан сĕт, çур стакан сахăр песокĕ, 1 стакан мăйăр, 150 г услам çу, 2 кашăк какао.</i></div> <div class='text'>Сухарие мăйăрпа пĕрле мясорубка витĕр кăлармалла. Кастрюле сĕт, сахăр песокĕ тата какао ярса пăтраштарса тăрса вĕреме кĕртмелле. Вĕреме кĕрсе сахăр песокĕ ирĕлсе пĕтсен çу хушмалла, вăл ирĕлсе пĕтиччен пăтраштарса тăмалла. Сивĕнсен сухарипе мăйăр хутăшĕпе пĕрлештермелле, хутăшран «çĕр улмисем» тумалла, какао порошокĕ çинче йăвалантармалла. Çур сехетлĕхе холодильнике лартмалла.</div> <div class='text'><b>ШАШЛЫК – ГРАНАТ СОКĔПЕ</b></div> <div class='text'><i>Кирлĕ: 2,5 кг сысна ашĕ, çур стакан хĕрлĕ типĕ (сухой) эрех, çур стакан гранат сокĕ, 8 пуç сухан, 1 лимон сĕткенĕ, 1 чей кашăкĕ хмели-сунели, 3 кашăк олива çăвĕ, тăвар тата пăрăç.</i></div> <div class='text'>Аша шашлык валли кирлĕ пек татăксем çине тураса кастрюле хумалла. Сухансене шуратса хулăн ункăсем çине турамалла та ашпа пĕрлештермелле, тăвар, пăрăç, хмели-сунели хушса лайăх хутăштармалла. Хĕрлĕ эрехпе гранат сокне, лимон сĕткенне пĕрлештермелле те аш çине ямалла. Олива çăвĕ те хушмалла. Аша пĕр талăка маринадланма сивĕрех çĕре лартмалла. Унтан аша шампурсем çине сухан ункисемпе ылмаштара-ылмаштара тирсе мангал çинче ăшаламалла. </div> http://www.suvar.su/4647.html <div class='text'>• Шĕвĕ хăймаран мĕнле майпа çăра хăйма тума пулать-ха? Питĕ ансат майпа. Хăйма çине темиçе тумлам лимон сĕткенĕ тумлатмалла та пĕр пилĕк минут кĕтмелле – хăйма çăралчĕ те.</div> <div class='text'>• Пахча çимĕçсем холодильникре вăрахрах упранччăр тесен çапла тумалла: пахча çимĕçлĕ контейнер ăшне типĕ губка хумалла – вăл ытлашши нӳрĕке çăтать, контейнер тĕпне вара хут сарса хума манмалла мар.</div> <div class='text'>• Усă куриччен уксуспа сăтăрнă çатма çинче ăшаланă чух çу тĕрлĕ еннелле сирпĕнмест. </div> <div class='text'>• Енчен те пĕçериччен пĕрер сехет маларах аша шурă эрехпе сăтăрсан, вăл пиçсен çемçе пулать.</div> <div class='text'>• Шкапсенчи ырă мар шăршăран хăтăлас тесен унта вĕтетнĕ натуральнăй кофе хумалла. </div> <div class='text'>• Мăйĕ тăвăр савăт-сапана та тап-таса çуса тасатма пулать. Савăт çумалли шĕвек хушнă шывпа пĕрлех савăт çине кăштах кĕрпе – хура тул, рис е вир – ямалла. Силленĕ май савăт ăшĕ тасалать. </div> <div class='text'>• Кофе çăри кĕленче савăт ăшĕнчи пăнтăх шăршине пĕтерме пулăшать: ăна кĕленчене ямалла та темиçе сехет лартмалла, унтан лайăх чӳхемелле. </div> http://www.suvar.su/4646.html <div class='text'>Ах, мĕн-ха вăл? Мĕн пултăр – вĕлтĕрен яшки! Уйрăмах май уйăхĕнче мĕнле тутлă пулать вĕт-ха вăл.</div> <div class='text'>Кашни çын, паллах, хăйне майлă пĕçерет. Нумай пулмасть эпир Элкел районĕнчи Пасарлă Матак ялĕнче питĕ тутлă яшка çисе килтĕмĕр.</div> <div class='text'>Валентина Шамиловăн рецепчĕ çакнашкал: шыва кăштах çĕр улми, çăмах туса ямалла, вара вĕлтĕренпе сухана тураса çăмартапа лăкаса яшка хатĕрлемелле. Чĕлхене çăтса ямалла тутлăхлă апат пулса тăрать. Тен, май уйăхĕ вĕçлениччен çакăн йышши яшкана пĕçерсе çиме те кăмăл тăвакан пулĕ?</div> <div class='text'>Валентина Дмитриевна пирки калас пулсан, вăл шкул пĕтерсен Мускава кайнă пулнă. Унта украинецпа паллашсан Украинăна пурăнма куçаççĕ. Тĕрли пулнă, паллах, пурнăçра. Чăваш хĕрĕн Çĕпĕре те çитме тӳр килнĕ. Юлашки темиçе çул каялла Валентина Дмитриевнăн тăван енне, Элкел районне, амăшне пăхмашкăн таврăнма тӳр килет. Хăй вăл Хăрата ялĕнче çуралса ӳснĕ, çапах та ялта мар, район центрĕнче çурт лартма шутлать. Халĕ вĕсем, амăшĕпе иккĕшĕ, питĕ хăтлă çуртра пурăнаççĕ. </div> <div class='text'>Валентина Дмитриевнăн йăмăкĕ Вера аппăшĕн алли «ылтăн» тесе калать. «Эпĕ мĕн чухлĕ сăнанă: унăн аллипе тунă япала питĕ ăнăçлă пулса тăрать», – тет вăл.</div> <div class='text'>Шамиловăн чăнах та пĕтĕм çĕре алли пырать. Вăл унăн килне кĕнĕ-кĕмен паллă. Питĕ пултаруллă та тирпейлĕ хĕрарăм пулни курăнать. Апат-çимĕç пĕçерес тесен вара – чунне парать. Сăмахран, çăкăр вăл лавккаран илмест. Ĕмĕрне хулара пурăнса ирттернĕ пулсан та, килте çăкăр пĕçерет. Питĕ тутлă пиçсе тухать çимĕçĕ.</div> <div class='text'>Çапла эпир вĕлтĕрен яшки çисе çул çине тухрăмăр. Тен, çапла малашне çула май вĕсем патне кĕрсе пултăран яшки çисе тухма та Турă хушĕ?<table align='' class='imgtable' cellpadding='0' cellspacing='0' border='0'> <tr><td class='imgtable_img'><img alt='' align='' src='/images/000001511.jpg'/></td></tr></table></div> http://www.suvar.su/4645.html <div class='text'>Хусанта «Мирас» спорт комплексĕнче Тутарстанри пенсионерсем хăйсем çамрăксенчен кая мар, тепĕр чухне лайăхрах та пулнине кăтартрĕç. Иртнĕ шăматкун кунта «Третий возраст» ятпа пенсионерсен республикăри иккĕмĕш спартакиадин финалĕ иртрĕ. Ăна Тăван çĕршывăн Аслă вăрçинче çĕнтернĕренпе 67 çул çитнине халалланă. </div> <div class='text'>Ăмăртусене республикăри 43 районтан килнĕ 600 ытла спортсмен хутшăнчĕ. Çаксем вĕсем – апрель уйăхĕнче республикăри хуласемпе районсенче иртнĕ суйласа илмелли ăмăртусенче çĕнтернисем. Çăмăл атлетикăпа арçынсем – 1000 метра, хĕрарăмсем – 500 метра ăмăртса чупрĕç çак кун. Кунсăр пуçне пенсионерсем вырăнтан инçĕшне сикессипе, дартс, сĕтел çи теннис, пĕтĕмĕшле физхатĕрленӳпе (пĕшкĕнсе ларасси, алă вăйĕпе çĕкленесси), 25 метра ишессипе ăмăртрĕç. «Веселые старты» эстафета та ваттисем çамрăкла хастарлăха çухатманнине кăтартса пачĕ. </div> <div class='text'>Республикăри ытти халăхсемпе пĕрлех чăваш пенсионерĕсем те йышлăн хутшăнчĕç ăмăртусене. Вĕсенчен чылайăшĕ малти вырăнсене йышăнчĕç. Сăмахран, хĕрарăмсем çур километра чупма тухсан Аксу районĕнчи команда представителĕ, чăваш хĕрарăмĕ Лидия Васильевна Горбунова тӳрех ыттисене 15-20 метра кая пăрахса хăварчĕ, дистанци тăршшĕпех хăвăртлăха чакармасăр финиша чи малтан çитрĕ. Арçынсен ăмăртăвĕнче хăйсен ушкăнĕнче 1000 метра чупса Аксу чăвашĕ Михаил Григорьевич Водышев финиша виççĕмĕш çитрĕ.</div> <div class='text'>Спортăн ытти енĕсемпе те хастарлăх кăтартрĕç аксусем. «Веселые старты» эстафетăра та, сăмахран, Аксу команди финиша чи малтан тухрĕ. 25 метра ăмăртса ишессипе те ку команда представителĕ М.Мулеев лайăх результатсем кăтартрĕ. Михаил Гаврилович Аксу районĕнчи Кивĕ Тимушкелти вăтам шкул директорĕнче 15 çул ытла тăрăшнă, халĕ, тивĕçлĕ канăва тухнă хыççăн, хуралçăра тăрăшать. Çавах общество ĕçне активлă хутшăнать вăл, спортпа та туслă. </div> <div class='text'>– Кашни командăрах 12 спортсмен (6 арçын та 6 хĕрарăм). Пирĕн Аксу районĕн командинче 8 чăваш. Çав шутра Георгипе Лидия Горбуновсем (упăшкипе арăмĕ), Виталий Сулеманкин, Михаил Водышев, Владимир Тимочкин, Мария Зайцева, Ирина Крюкова. Ытларахăшĕ вĕсенчен шкулта тăрăшнă. Ирина Васильевна Крюкова – «Сельская новь» райхаçат корреспонденчĕ, – каласа пачĕ вăл пире. </div> <div class='text'>Çак мероприяти «виççĕмĕш ӳсĕмрисен» представителĕсемшĕн чăннипех те пысăк пĕлтерĕшлĕ пулса юлнине палăртмалла. Вĕсен сăнĕсем тăрăх кашнийĕ чăннипех те хумханнине, ăмăртусем çине яваплăха туйса пăхнине курма май пулчĕ. – Кашнийĕ ăмăрту умĕн тренировка турĕ, хăйсен командин çыннисене хавхалантарса пычĕ. Хăш-пĕр тытăçусен пĕтĕмлетĕвĕсем пенсионерсем çамрăксенчен чылай çӳлерех шайра тăнине кăтартрĕç. Сăмахран, чупмасăр инçĕшне сикессипе хăш-пĕр арçынсем 2,1 метрлă планкăна çăмăллăнах парăнтарма пултарчĕç. </div> http://www.suvar.su/4644.html <div class='text'>Габдулла Тукай поэминче çакăн пек йĕркесем пур: </div> <div class='text'><i>«Колыбель мою качая, тихо-тихо пела мать,</div> <div class='text'>Подрастая, сказки бабушки я начал понимать...»</div> <div class='text'> (Р.Бухараев куçарнă).</div> <div class='text'></i></div> <div class='text'>Паянхи пысăк хăвăртлăхпа вĕçтерсе пыракан пурнăçра сăпка юрри сайрарах та сайрарах илтĕнет. Чылай çемьере çамрăк аннесем кăна мар, асламăш-кукамăшĕсем те сăпка юррисене пĕлмеççĕ иккен. </div> <div class='text'>Ăсчахсемпе психологсем вара кăкăр ачин ăс-хакăлĕшĕн сăпка юррин витĕмĕ пысăк пĕлтерĕшлĕ пулнине тахçанах тĕпчесе пĕлнĕ. </div> <div class='text'>Хусанти 58-мĕш номерлĕ пĕтĕмĕшле пĕлӳ паракан шкулти вĕрентекенсем вĕренекенсен кулленхи пурнăçне сăпка юррисене тавăрас тĕллевпе апрель уйăхĕнче «Сăпка умĕнче» литературăпа музыка фестивалĕ ирттернĕ. Унта 1-9-мĕш классенче вĕренекенсем хутшăннă. Эпĕ, шкулта музыка вĕрентекенĕ пулнă май, кашни класах сăпка юррисем вĕрентрĕм (халăхăнне те, композиторсем çырнисене те). Çакă кăна мар, фестиваль интереслĕрех пултăр тесе юрăсене спектакль пек лартрăмăр. </div> <div class='text'>Паллах, çак ĕçе тахçан малтан хатĕрленме пуçланă. Сăпкасем те ăсталанă, тĕрлĕ халăх костюмĕсене те тупнă, паллах, юрăсем... Тĕрлĕ халăхăн сăпка юррисене тупса юрлама вĕреннĕ. Çавăнпа вырăс, тутар, чăваш, украин, акăлчан чĕлхипе сăпка сиктерсе юрланине итлеме уйрăмах интереслĕ пулчĕ. Кашни юрă умĕн ачасем сăвă каларĕç. М.Джалиль, В.Брюсов, О.Дризе, Р.Валеева тата ытти поэтсен хайлавĕсемпе усă курчĕç. </div> <div class='text'>Çакăн пек фестивале вĕренекенсем хăйсем валли кăна ирттернĕ пулсан та ырламалла паха мероприяти пулĕччĕ. Сăпка юррисене итлеме вара 58-мĕш шкула Анвар Шарафеев тутар композиторĕ, Хусанти Советски районĕн вĕрентӳ уйрăмĕн ĕçченĕсем, шкул ачисен ашшĕ-амăшĕ, вĕрентекенсем пуçтарăнни çак мероприятие йĕркелекенсен ĕçĕ чăнах та актуаллă, интереслĕ, кирлĕ пулнине кăтартать. А.Шарафеев хăй те фестивале хутшăнчĕ темелле, тутар халăх сăмахĕсене кĕвĕлесе ятарласа çак куна вăл сăпка юрри çырнă. </div> <div class='text'>Сăпка юррисен сăмахĕсенче темĕнле кăткăс ăнлавсем çук, кĕвви те ансат. Апла пулин те вĕсем залра ларакан кашни çын чунĕ патне çитрĕç, самантлăха телейлĕ ачалăха тавăрчĕç. </div> <div class='text'>Сăпка ăстисен пултарулăхне мухтаса пĕтереймĕн! Алă айĕнчи материалтан пуринчен те ăсталанă теме пулать: пластикран, тăмран, пусмаран – пĕринчен тепри илемлĕрех. Ахальтен мар сăпка ăстисен конкурсне ирттерсе чи пултаруллисене призсем пачĕç. </div> <div class='text'>Ача-пăчана ăс-хакăл воспитанине парасси, ырă йăласене ăруран ăрăва куçарасси фольклортан пуçланать, тĕрĕсрех каласан – сăпка юрринчен тесе пĕтĕмлетес килет. Пирĕн мăн-мăн асаннесемпе кукамайсем юрланă сăпка юррисем паян та, XXI ĕмĕр ачисемшĕн те актуаллă пулнине кăтартса пачĕ фестиваль. <table align='' class='imgtable' cellpadding='0' cellspacing='0' border='0'> <tr><td class='imgtable_img'><img alt='' align='' src='/images/000001510.jpg'/></td></tr></table></div> http://www.suvar.su/4643.html <div class='text'><i><b>Аксу районĕ кăçал Чăваш чĕлхи кунне юрăçсене пухса «Чăваш шăпчăкĕ» фестиваль-конкурспа палăртрĕ пулсан, Нурлат районĕ вара тăван чĕлхемĕр уявне халалласа апрелĕн 27-28-мĕшĕсенче темиçе тĕрлĕ мероприяти ирттерчĕ.</b></i> </div> <div class='text'><b>ПĔРРЕМĔШ КУН</b></div> <div class='text'>Пĕрремĕш кун районти пĕтĕм шкулсенчен чăваш чĕлхипе литературине вĕрентекенсем Хуралту шкулне семинара пухăнчĕç. Семинара Нурлат хулин тата районĕн Информаципе методика центрĕн тĕп методисчĕ Ольга Семеновна Тарасова уçрĕ. Вăл чăваш ачишĕн тăван чĕлхене лайăх пĕлни пысăк пĕлтерĕшлĕ пулни çинчен каларĕ, Чăваш чĕлхи кунĕн программипе пурне те паллаштарчĕ. </div> <div class='text'>Хуралту шкулĕн учителĕсемпе вĕренекенĕсем хăнасен умне пысăк курав тăратнă: ачасен ал ĕçĕсем, сăнӳкерчĕксен альбомĕсем, музей экспоначĕсем, чăваш тумлă пуканесем, шкулта ирттернĕ мероприятисен материалĕсем... </div> <div class='text'>1-мĕш категориллĕ учительсем Г.А.Игнатьева 3-мĕш класра «Асамлă арча» темăпа тата Е.П.Арбузова 4-мĕш класра «Чăваш Енпе Тутарстан Республики» темăпа уçă уроксем ирттерчĕç. Куракансем «çавра сĕтел» хушшинче тăван чĕлхе урокĕсене тивĕçлĕ хак пачĕç, чăвашлăха малалла аталантарасси çинчен калаçрĕç, чăваш чĕлхи урокĕсене ирттермелли çĕнĕ методика материалĕсемпе паллашрĕç. Тăван чĕлхе урокĕсене ирттерме йывăртарах пулнине те палăртрĕç канашлакансем. Хăйĕн шухăшне мана та пăшăрханса пĕлтерчĕ уçă урок ирттернĕ Галина Алексеевна Игнатьева: «Пире тăван чĕлхе урокĕсене лайăхрах хатĕрлеме методика материалĕсем çитмеççĕ. Эпир чăн чăваш ялĕнче пурăнатпăр пулсан та ашшĕ-амăшĕсем ачасемпе, ачасем хăйсен хушшинче те тăтăшах вырăсла калаçма тăрăшни питĕ кансĕрлет тăван чĕлхе урокĕсене ирттерме. Ясли-садра та воспитательсем, ачасем пурте чăваш пулсан та, вĕсемпе вырăсла çеç калаçаççĕ». Калаçăва кунти шкулта тăван чĕлхене вĕрентекен Татьяна Николаевна Борисова та хутшăнчĕ: «Атьсене пĕчĕкренех чăвашла вĕрентмелле, чăвашсен йăли-йĕркипе паллаштарса тăван чĕлхене юратас туйăма аталантармалла. Эпĕ хама питĕ айăплă туятăп, мĕншĕн тесен шкулта чăваш чĕлхи вĕрентетĕп, анчах манăн икĕ ача та чăвашла калаçнине ăнкартаççĕ пулсан та хăйсем калаçма пĕлмеççĕ çав». </div> <div class='text'>Каçа хирĕç кăна Шупашкартан Чăваш наци конгресĕнчен чыслă хăнасем çитрĕç. Вĕсенчен кăшт маларах Тольяттирен эпĕ тата Аксу районĕн юрăçĕсем Владимир Егоровпа Эдуард Ильин мăшăрсемпе çитрĕмĕр. </div> <div class='text'>Хуралту çыннисем хăнасене питĕ тарават кĕтсе илчĕç: çăкăр-тăварпа, тулли сăра куркипе, ăшă сăмахпа. </div> <div class='text'>Каçхине Хуралту шкулĕнче вĕренекенсем концерт лартса пачĕç. </div> <div class='text'>Ялта «Палан» ятлă фольклор ушкăнĕ те пур. Тамара Павловнăпа Николай Иванович Жирновсем тăрăшнипе ансамбль хăйĕн репертуарне çулсерен ӳстерсе пырать. Хуралтусем кӳршĕ Якурккелпе питĕ килĕшӳллĕ пурăнаççĕ, çавăнпа та пĕрин хуйхи-суйхи е праçникĕ-уявĕ теприншĕн те пĕрех. Якурккелти «Шӳлкеме» ансамбль те кунти уява хаваспах хутшăнчĕ. </div> <div class='text'>Инçетрен килнĕ хăнасене те сăмах пачĕç. Шупашкар делегацине ертсе килнĕ ЧНК президенчĕн çумĕ, педагогика ăслăлăхĕсен кандидачĕ Константин Петрович Портнов Раççейĕн 89 регионĕнчи тата ют çĕршывсенчи (Америка, Германи, Франци, Украина, Эстони...) чăвашĕсемпе çыхăну тытакан Чăваш наци конгресĕн ĕçĕ-хĕлĕпе кĕскен паллаштарчĕ, пĕрле килнĕ юлташĕсене сцена çине йыхăрса кашнин çинчен каласа пачĕ. Шупашкар хăнисем ушкăнпа темиçе чăваш халăх юррине юрласа пачĕç. Тутарстанри чăваш шăпчăкĕсем Ирина Сафандеевăпа Ирина Краснова, Владимир Егоровпа Эдуард Ильин юрлакан юрăсене пурте питĕ юратса итлерĕç. Мана та сцена çине тухса сăмах калама, юрăсем юрлама тӳр килчĕ. Çак ялта çуралса ӳснĕ, халĕ те кунта пурăнакан паллă чăваш сăвăçне Андриян Григорьева хăйĕн сăввисене вулама ыйтрĕç.</div> <div class='text'><b>ИККĔМĔШ КУН</b></div> <div class='text'>Иккĕмĕш кун чăваш чĕлхи праçникĕ Нурлатри 10-мĕш гимназире тăсăлчĕ. Программăпа кунта районти шкулсенчен тата кӳршĕ Аксу районĕнчен килнĕ аслă классенче вĕренекенсен хушшинче «Чăваш пики» тата «Чăваш улăпĕ» конкурс-ăмăрту ирттермелле, пĕтĕмлетӳ тумалла.</div> <div class='text'>Конкурса уçма Хусантан ТР ЧНКА председателĕ К.Г.Яковлев килнĕ. Вăл Нурлат хулин тата район администрацин пуçлăхне Н.Ш.Шарапова районти чăвашсене, пирĕн культурăна, йăла-йĕркесене хисепленĕшĕн, кунти ЧНКЦ ертӳçине А.Л.Клементьева чăваш центрĕн ĕçне тĕрĕс йĕркелесе ĕçленĕшĕн тата ыттисене те чăвашлăха аталантарас енĕпе пулăшу кӳнĕшĕн чун-чĕререн тав турĕ. </div> <div class='text'>Конкурс пуçланиччен чи малтан сцена çине Бурметьево ялĕнчен килнĕ тутар ачисем тухрĕç. Тĕлĕнмелле! Пĕрин хыççăн тепри тухса чăваш халăх тата эстрада юррисене шăрантарчĕç вĕсем. «Кукаçипе куками», «Пилеш кайăксем» тата ытти юрăсене питĕ хитре юрларĕç. Чăваш Енрен килнĕ хăнасене те вĕсем юрлани кăмăла кайнăран делегацин ертӳçи К.П.Портнов сăмах илмесĕр чăтаймарĕ: </div> <div class='text'>– Тутарстан Республики чăвашлăха аталантарас енĕпе пысăк çитĕнӳсем тунă. Регионри чăваш пĕрлешĕвне ертсе пыракан хастар çынсем тĕрĕс çулпа пыраççĕ. Тутарстанра пурăнакан халăхсем туслă пурăнни куçкĕрет. Тутар ачисем паян кунта чăвашла юрлани, чăннипех те, икĕ наци çыннисен ачисем те питĕ килĕштерсе пурăннине пĕлтерет.</div> <div class='text'>Шупашкарти хăнасем пуш алăпа килмен, Нурлат районĕн хастарĕсене ЧНК ячĕпе Хисеп хучĕсем пачĕç, чăвашла кĕнекесем парнелерĕç. Вырăнти ЧНКЦ коллективне питĕ хаклă «Чувашские национальные костюмы» кĕнекепе чысларĕç.</div> <div class='text'>О.С.Тарасова, чăваш чĕлхин уявне хатĕрлекенсенчен пĕри, çак кун умĕнчи ĕçсем пирки кăштах каласа пачĕ. Кашни чăваш шкулĕнче ачасем чăвашла хаçатсем кăларнă, сăвă, юрă конкурсĕсем ирттернĕ. Чи пултаруллисем паянхи тĕп конкурса кунта килнĕ.</div> <div class='text'>Ачасем ăмăртăва хатĕрленнĕ вăхăтра, тăхтавсенче конкурса ертсе пыракан Ирина Красновăпа Ирина Сафандеева хăйсен илемлĕ юррисемпе курма килекенсене савăнтарчĕç. Пире те, мăшăрăмпа иксĕмĕре, сцена çине юрлама йыхăрчĕç. Эпĕ Самар облаçĕнче пурăнакан чăвашсен пурнăçĕ çинчен те кĕскен каласа патăм.</div> <div class='text'>Хуралту сăвăçĕ Андриян Григорьев сăввине вулас умĕн шкулта чăвашла вуççех вĕренменнине, çуллансан кăна хăй тĕллĕн чăваш чĕлхин грамматикипе, чĕлхе илемĕпе паллашнине каласа пачĕ. </div> <div class='text'>«Чăваш пики» конкурсра 8 хĕр ача, «Чăваш улăпĕ» конкурсра 4 арçын ача хутшăнчĕç. Вĕсенчен 3 хĕр ачапа пĕр арçын ача Аксу районĕнченччĕ. Чăннипех те, пурте пултаруллă чăваш ачисем, юрлама та, ташлама та, юмах-халап каласа пама та, чăваш апачĕ пĕçерме, хатĕрлеме те питĕ ăста. Сĕрме купăс калакансем те пур. Кире пуканне темиçе хутчен çĕклеме те пултараççĕ каччăсем. Нумайăшĕ компьютерпа туслă пулни сисĕнет, хăйсемпе паллаштарнă чухне экран çинче ашшĕ-амăшне, çывăх тăванĕсене, юратнă вĕрентекенсене, тăван ялăн, тăван кĕтесĕн чи илемлĕ вырăнĕсене (шкулне, ял урамне, юхан шывне...) ӳкерсе илнĕ сăнӳкерчĕксем куçса пычĕç. Нумай-нумай чăваш юрри янăрарĕ конкурсра, юрлакансен пурин те сассисем уçă, сцена çинче чăн-чăн артистсем пек хăюллă тытаççĕ хăйсене, чăвашла тĕрĕс, пĕр такăнми калаçаççĕ. Жюри членĕсене, Чăваш Енрен килнĕ хăнасене, çанă тавăрса, тар кăларса ĕçлеме тӳр килчĕ. </div> <div class='text'>Тинех пĕтĕмлетӳ саманчĕ çитрĕ. Тĕрлĕ номинаципе хакларĕ жюри конкурсантсене. «Уçă саслă хĕр ача» ятне Кристина Маринина тивĕçлĕ пулчĕ, «Илемлĕ хĕр ача» – Якурккелĕнчи Ольга Чернова, «Хастар пике» – Анастасия Саврандейкина, «Сапăр пике» – Ольга Зубкова, «Чăваш паттăрĕ» – Артур Шерняков (Якурккел шкулĕ), «Йăл кулă» – Анастасия Алексашкина (Киклĕпуç шкулĕ), Людмила Алексеева тата Елена Егорова (Савгачевăри чăваш гимназийĕ, Аксу районĕ), «Сăпайлă хĕр ача» – Анастасия Кондратьева, «Паттăр улăп» – Дмитрий Ишметов. Хăмăшлă шкулĕнче вĕренекен Владимир Бочкарев «Чăваш улăпĕ» ята тивĕçрĕ, «Чăваш пики» вара пултаруллă та питĕ маттур Марина Васикова пулса тăчĕ. Вăл Аксу районĕнчи Савгачевăри чăваш гимназийĕнче вĕренет.</div> <div class='text'>Конкурсра хутшăнакансене пурне те Хисеп хучĕсем, чăвашла кĕнекесем парса чысларĕç. Пĕтĕмлетӳ тунă чух жюри председателĕ Валерий Николаевич Лукьянов конкурса килнĕ ачасен пултарулăхĕнчен тĕлĕнмеллипех тĕлĕннине пытармарĕ, хаваспах, тулли кăмăлпа ачасене шкул пĕтерсен Шупашкара аслă шкула – института-университ ета вĕренмешкĕн пыма сĕнчĕ.<table align='' class='imgtable' cellpadding='0' cellspacing='0' border='0'> <tr><td class='imgtable_img'><img alt='' align='' src='/images/000001508.jpg'/></td></tr></table><table align='' class='imgtable' cellpadding='0' cellspacing='0' border='0'> <tr><td class='imgtable_img'><img alt='' align='' src='/images/000001509.jpg'/></td></tr></table></div> http://www.suvar.su/4642.html <div class='text'><b>УЛЬЯНОВСК ОБЛАÇНЕ</b> майăн 21-мĕшĕнче Олимп чемпионĕсенчен тăракан делегаци килет. Спортсменсем Раççей хулисем тăрăх «Зажги олимпийский огонь в себе» регионсен хушшинчи авточупу шайĕнче çӳреççĕ. Турне майăн 15-мĕшĕнче Мускавра пуçланнă, Раççейĕн тĕрлĕ хулисенче вун пĕр куна тăсăлать. Раççейĕн 30 паллă спортсменĕ, олимп, тĕнче тата Европа чемпионĕ Мускав – Александров – Чулхула – Шупашкар – Хусан – Ульяновск – Саранск – Кадом – Шилово – Рязань – Мускав маршрутпа авточупу ирттереççĕ. Ульяновскра чемпионсем Ленин мемориалĕнче экскурсире пулаççĕ, Олимп резервĕн ача-пăча спорт шкулне çитеççĕ, «Соловьиная роща» ача çурчĕн воспитанникĕсемпе, преподавателĕсемпе тĕл пулаççĕ. </div> <div class='text'>«REGNUM-ВолгаИнформ» ИА пĕлтернĕ тăрăх, Ульяновск облаçĕнчи Çĕнĕ Беденьга салинче июнь пуçламăшĕнче «Йăва кил-çурчĕ» (Усадьба Колобка) уçăлать. Çак интерактивлă канупа вĕрентӳ комплексĕнче вырăс кăмакиллĕ, пĕренерен тунă çурт, ача-пăчана вылямалли тӳрем, çуллахи кухня тата кафе пур. Туристсем валли тунă объекта кăмăл пуррисем çемьепе те, ушкăн-ушкăнпа та пырса курма пултарĕç. </div> <div class='text'><b>ЧУЛХУЛА ОБЛАÇĔ</b> Президент полкне чи нумай призывник ăсатассипе Мускавпа Санкт-Петербург хыççăн виççĕмĕш вырăнта тăрать. Çулсерен çак элитлă çар чаçне Чулхула тăрăхĕнчен 40-шер çамрăк хĕсмете ăсанать. Кăçалхи çуркуннехи призыв вăхăтĕнче те Президент полкне 20 çын, РФ Оборона министерствин чаçĕсене 100 ытла çын каймалла. </div> <div class='text'><b>КИРОВ.</b> REGNUM ИА пĕлтернĕ тăрăх, Кирова «Ĕç мухтавĕн хули» ят панă. Хулана пысăк пĕлтерĕшлĕ ят панине Киров облаçĕн кĕпĕрнаттăрĕ Н.Белых майăн 9-мĕшĕнче иртнĕ митингра пĕлтернĕ, Указне те Çĕнтерӳ кунĕнче алă пуснă иккен. Документра палăртнă тăрăх çак ята хула халăхĕ Тăван çĕршывăн Аслă вăрçи вăхăтĕнче ĕçре паттăрлăх кăтартнăшăн, каярах вăрçă аркатнă халăх хуçалăхне ура çине тăратнăшăн панă. </div> <div class='text'><b>ЧĂВАШ ЕНРИ</b> Шăмăршăра тăван тавралăха упрасси çине пысăк тимлĕх уйăраççĕ. Паян унта «Марш парков – 2012» халăхсен хушшинчи акци шайĕнче «Пуласлăх ячĕпе пĕрле» экологи фестивалĕ иртет. «Чăваш вăрманĕ» наци паркĕн директорĕн çумĕ А.Яковлев REGNUM информаци агентствине пĕлтернĕ тăрăх, фестиваль программи питĕ интереслĕ: ачасем хăйсен аллипе тунă япаласен куравĕ, конкурссем, викторинăсем, эко-ярмăрка йĕркелеççĕ, кунта хутшăнакансем хут çĕленсем вĕçтерме, асфальт çинче ӳкерме те пултараççĕ. Мастер-классенче тĕрлĕ япаласем тумашкăн вĕренме май пур. Паллах, экологи вăййисемпе спорт ăмăртăвĕсемсĕр те иртмĕ уяв. Юлашкинчен «Симĕс нота» концерт та курма май пулать. </div> http://www.suvar.su/4641.html