Августăн юлашки кунĕсенче районсенче учительсен конференцийĕсем иртрĕç. Яланхи пекех педагогсем хăйсене хумхантаракан ыйтусене сӳтсе яврĕç. Районти вĕрентӳ уйрăмĕсем чи пултаруллисене Хисеп хучĕсемпе чысларĕç. Мĕнле кĕтсе илеççĕ ялсенче çĕнĕ вĕренӳ çулне? Çак ыйтăва эпир Çĕпрел районĕнчи вĕрентӳ уйрăмĕн ертӳçине Р.Ф.Закирова патăмăр.

– Çĕпрел районĕнче оптимизаци программи пурнăçа кĕрет. Эпир пĕр шкул та хупмарăмăр пулин те 3 вĕрентӳ учрежденийĕнче реорганизаци пулчĕ. Тутар Шатăршан, Чĕпкас тата Çĕнĕ Йĕлмел ялĕсенче вăтам шкулсем вырăнне пуçламăш классем хăвартăмăр.

Ку лайăхрах тесе шутлатпăр, мĕншĕн тесен учительсен шучĕ ачасенчен нумайрах, пĕлӳ шайĕ те ыттисемпе танлаштарсан япăхрах.

Роберт Файзрахманович пĕлтернĕ тăрăх, ачасем юнашар ялсенчи шкулсене çӳреме тытăнĕç.

Ыран çĕнĕ вĕренӳ çулĕ пуçланать. Мĕнле кĕтсе илĕç-ха шкулсем пирĕн ачасене? Çак ыйту ТР вĕрентӳпе наука министрне Н.М.Валеева та питĕ хумхантарать. Çавăнпа та нумай пулмасть вăл Министрсен Кабинетĕнче анлă канашлу ирттерчĕ.

2007–2008 вĕренӳ çулне республикăра 2353 вĕрентӳ учрежденине хатĕрлемелле. Унсăр пуçне 14 ача сачĕ, Культура министерствин 3 шкулĕ, 9 патшалăхăн мар шкул, 19 професси паракан вăтам тата 97 професси паракан пуçламăш учреждени ĕçе пуçлĕç. Августăн 25-мĕшĕ тĕлне пĕтĕм учрежденисем хатĕр пулмалла. Анчах та Госпожарнадзорпа Роспотребнадзор пĕлтернĕ тăрăх, вĕсем мĕнпур учрежденисенчен 74 тата 76 процент çеç йышăннă. Пирĕн республикăра пĕлтĕртенпе «Пушар хăрушсăрлăхĕ 2006-2008 çулсене» программа пырать. Ăна пурнăçа кĕртме 2007 çулта 160 миллион тенкĕ уйăрнă. Кăçал 210 шкула автоматла пушар сигнализацине лартмалла.

Нумай пулмасть Хусанти шкулсенче вĕренекенсем валли вĕри апат хатĕрлекен фабрика уçăлчĕ. Хусанта вăл шучĕпе виççĕмĕш пулчĕ. Ăна уçнă çĕре Хусан мэрĕ И.Метшин та хутшăнчĕ. Сентябрĕн 1-мĕшĕнчен çĕнĕ объект хулари 40 столовăя кунне 20 пин порци вĕри апат кӳрсе тăрĕ. Çапла виçĕ фабрика вăйĕпе «Cook & Chill» технологипе хатĕрлекен апатпа хулари 70 шкулти 35 пине яхăн вĕренекен апатланмалла. Фабрикăсенче апата хатĕрлесен тӳрех сивĕтеççĕ, унтан ятарлă контейнерсене хурса шкул столовăйĕсене ăсатаççĕ. Çĕнĕ фабрика хатĕрлекен апата Атăлçи, Вахитов тата Советски районĕсенчи шкулсене валеçме лизингпа 12 ятарлă машина туяннă.

Вĕри апат хакĕ – 16 тенкĕ, апла пулин те пĕр вĕренекеншĕн ашшĕ-амăшĕсем 12 тенкĕ те 50 пус тӳлеççĕ. Хула бюджетĕнчен пĕр ача пуçне кашни кун 3,5 тенкĕлĕх субсиди парăнать. 2007 çулта вĕренекенсен апатланăвне йĕркелеме пурĕ 150 миллион тенкĕ уйăрнă.

Ĕнер «Единая Россия» политика партийĕн Тутарстанри уйрăмĕ пуçарнă «Шкула пуçтарăнма пулăш!» Ыр кăмăллăх акцийĕ тивĕçлĕ кăтартусемпе вĕçленчĕ.

Хаçата пичете панă тĕле республикăри сахал тупăшлă çемьесенчи пĕрремĕш хут шкула каякан 6842 ача шкул портфелĕсене хаваслă лару-тăрура йышăнчĕ. Акци вĕçленнĕ çĕре ыр кăмăллăх фончĕн счечĕ çине 3 миллиона яхăн тенкĕ укçа куçарнă.

Акци вăхăтĕнче республикăри районсемпе хуласенчи партин вырăнти 41 уйрăмĕ ранецсене туянса, вĕсене тивĕçлĕ шайра хатĕрлесе хăйсен хуçисене парнелерĕ. Çапла акци пĕтĕмлетĕвĕсем тăрăх Хусанта пине яхăн портфель, чăвашсем йышлă пурăнакан хуласенче – Çырчаллинче – 609, Анат Камăра – 285, Чистайра – 272, Ешĕлварта – 246, Пĕкĕлмере – 230, Пăвара – 220 портфель парнеленĕ. Елабуга, Нурлат, Теччĕ, Çӳлту районĕсенче 100 яхăн портфель, Лениногорск, Çарăмсан, Элмет, Заинск, Алексеевски, Лайăш, Çĕпрел, Кайпăç районĕсенче 50 яхăн портфель салатрĕç.

Иртнĕ номерсенче эпир Хусанта пĕрер шкулта чăваш класне уçма тĕрлĕ пуçлăхсемпе калаçусем пынине пĕлтернĕччĕ. Хусан мэрĕ И.Метшин хула Канашĕн ларăвĕнче эпир çак ыйтăва сӳтсе явма ыйтсан пулăшма шантарчĕ. ТР Вĕрентӳпе наука министерствинчи наци ыйтăвĕсемпе ĕçлекен пай ертӳçи Р.Зинатуллов та çав кунах шкул суйласа ачасем пухма сĕнчĕ.

Виçĕ уйăх сисĕнмесĕрех иртсе кайрĕ. Эпир «Суварта», концертсенче халăха чăваш класĕсене уçасси пирки пĕлтертĕмĕр. Анчах та ку çителĕксĕр пулчĕ-тĕр.

Хусанти 99№ шкулта чăваш класне уçни пирки пĕлтерсен шкула шăнкăравларăмăр, унта вара чăваш ачисем çук, класс уçман теççĕ. Апла-тăк, ку пуш сăмах çеç. Эпир татах хамăр мĕскĕнленсе юлтăмăр. Пире пуçлăхсем веçех туса параççĕ, эпир пуçтарăнса хамăр ачасене пĕр класа та пухаймарăмăр.

Министерствăра халĕ те ĕçе пурнăçлама май пур теççĕ.

Çак вăййа çулла выляма питĕ лайăх. Выляма пĕр патак кирлĕ пулать.

Ачасем сăвă каласа шăпа яраççĕ. Юлашкинчен юлаканни куç хупакан пулать. Куçне хупса малтан калаçса татăлнă таран сасăпа шутлать. Ун умĕнче патак выртать. Вăл шутланă вăхăтра ыттисем пытанаççĕ. Куç хупаканĕ ачасене шырама тытăнать. Енчен те вăл кама та пулин тупрĕ пулсан, ыттисем ăна хăтарма пултараççĕ. Шыраканĕ сисиччен чупса пырса патака ярса тытаççĕ те тупнă ача ятне каласа пĕр-пĕр пĕренене е ятарлă юпана çавăншăн тесе шаккаççĕ. Тупнă ачи тепĕр хут пытанать. Шыраканĕ кама та пулин тупсан хăвăртрах патака илсе (çав ачан ятне каласа) çавăншăн тесе юпана шаккать. Кама тупнă – вăл тухать. Ăна никам та хăтараймасан куç хупаканни вăл пулать. Вăйă малалла тăсăлать.

Куç хупаканнин кам ăçта пытаннине вăрттăн пăхма юрамасть.

Сирĕн пата Тури Услон районĕнчи Канашри пĕтĕмĕшле пĕлӳ паракан шкулта вĕренекенсен Анат Кӳлĕ тата Канаш ялĕсенче пурăнакан ашшĕ-амăшĕсем çыраççĕ. Хаçатăн 17№ (27.04.2007ç.) пичетленнĕ Н.Степанцевăн «Ютти хаклăрах-ши?» статйипе паллашрăмăр. Ыйтăва çакăн пек лартни пире питĕ тĕлĕнтерчĕ. Эпир ăнлантарса çырса пĕлтеретпĕр. Пирĕн ялсенче çичĕ тĕрлĕ халăх пурăнать, хутăш çемьесем те çук мар. Тĕрлĕ нациллĕ халăхсем хушшинче харкашусем пулман.

Чăваш чĕлхипе нумай çын калаçать, ачасем калаçу чĕлхине пĕлсен çителĕклĕ тесе шутлатпăр.

Чăваш чĕлхине вĕрентес ыйтăва шкул администрацийĕ темиçе хут та çĕкленĕ. Ăна икĕ çул вĕрентнĕ (1990-1991 çулсенче), анчах та вĕренекенсемпе ашшĕ-амăшĕсем чăваш чĕлхипе интересленменнине пула вĕрентме пăрахнă.

Пирĕн ялсенче йăла-йĕркесене çирĕп тытса пыраççĕ, шкулта чăваш этнографине тĕпе хурса музей та йĕркеленĕ, пур мероприятисенче те чăваш юрри-кĕвви янăрать.

Кашни шкулта воспитани программи пур, ăна пурнăçласа ачасемпе учительсене пĕрлештерсе хавхалантаракан питĕ хастар çын пулмалла.

XX ĕмĕрĕн 60-мĕш çулĕсенче шкулсенче класс тулашĕнчи ĕçсене ертсе пыраканăн должноçне уçнă. Халĕ эпир ăна воспитани енĕпе ĕçлекен директор çумĕ тетпĕр.

Пăва районĕнчи Альших вăтам шкулĕнче çак ĕçре Людмила Ивановна Таиркина тăрăшать. Хăйĕн ĕçĕнче вăл кашни ачана тăван шкула юратма, хисеплеме вĕрентессине тĕпе хурать. Çак туйăмсем ача чунĕнче çирĕппĕн тымарланччăр тесе интереслĕ программăсем хатĕрлет. Ĕçе йĕркелеме çамăл мар, паллах, вĕренекенсене уроксем хыççăн юлма ыйтмалла, кăсăклантармалла, ачасем вара каç енне ывăнаççĕ. Ял ачисен кил-хуçалăхра та темĕн чухлĕ ĕç. Çавăнпа та вĕсене илĕртме педагога пысăк пултарулăх кирлĕ.

Пирĕн шкул районта чи лайăххисен шутĕнче, çакна тĕрлĕ предметсемпе иртекен район олимпиадисенче тата тĕрлĕ конкурссенче çĕнтерсе çирĕплетнĕ.

Çĕпрел районĕнчи Аслă Аксу вăтам шкулĕ таçтан курăнса ларать. Ялшăн вăл чăн-чăн кермен. Хулара пулсан та çухалса кайман пулĕччĕ. Вăл калăпăшĕпе питĕ пысăк, архитектури вара хитре те мăнаçлă. Аксусем шкула юратни куçкĕрет. Вĕренӳ заведенийĕ çинчен вĕсем яланах ăшшăн каласа параççĕ. Халăх шкула юратни хитре çуртран килмест, паллах. Кунта пултаруллă, чун-чĕререн ĕçе парăннă коллектив ĕçлет.